House of Design: The spotlight!

House of Design zet in de maand oktober meubelontwerper en architect Gerrit Th. Rietveldde in de Spotlight en betseed aandacht aan de expositie 'Rietveld's Universum' in het Centraal Museum in Utrecht.

Schröder-huis

Eén van de gebouwen die door Gerrit Rietveld volgens de principes van De Stijl is ontworpen, is het Schröder-huis in Utrecht. De basisvorm is de kubus; de buitenmuren hebben grote glaspartijen zodat de interne en externe ruimte een eenheid vormen. Binnen zijn mobiele wanden toegepast. In navolging van het Schröder-huis ontwierp Rietveld ook nog wijkwoningen voor De Dam in Utrecht.

Na de bouw van het Schröderhuis in 1924 raakte Rietveld geïnteresseerd in de volkswoningbouw. Hij ontwikkelde het idee van de 'kernwoning': een woning waarbij de woonkern bestaat uit een verticale spiltrap, keuken, badkamer en andere gebruiksvoorzieningen, terwijl het aantal woon- en slaapkamers dat daaraan werd vastgebouwd varieert. Rietveld wilde de kern 'prefab' machinaal laten vervaardigen. De rest van het huis kon op de bouwplaats zelf worden voltooid.

Rood-blauwe stoel

Dit ontwerp van Rietveld werd één van de bekendste ontwerpen binnen de kunstbeweging De Stijl en is een belangrijk voorbeeld van de vroege modernistische ontwerptechniek, die het "zitten" rationaliseerde en de stoel reduceerde tot een aantal elementaire rechte vormen. Deze stoel, die bestaat uit 15 beukenhouten steunen en twee triplex panelen, toont Rietvelds interesse voor de nieuwe technieken van massaproductie.
Rietveld zelf over zijn Rood-blauwe stoel :

"De stoel was speciaal gebouwd om aan te tonen dat het mogelijk is om een mooi object met een ruimtelijke sfeer te ontwerpen dat kan gemaakt worden met eenvoudige machinaal gefabriceerde onderdelen. Ik verzaagde een houten plaat in planken en rechthoeken. Ik deelde het middenste paneel in twee stukken : het zitvlak en de rugsteun en ik maakte het frame uit verschillende lengtes van de plank. Maar ik was wel bezig met een stoel te maken en het kwam nooit bij me op dat dit object zo belangrijk zou worden dat het zelfs de architectuur zou beïnvloeden."

(De rood/blauwe stoel wordt nog steeds geproduceerd door Cassina, Italië.)

De Zig-Zag stoel

Hiermee neemt Rietveld radicaal afscheid van zijn vroegere stoel-ontwerpen. De zig-zag-vorm heeft als doel om zo weinig mogelijk ruimte weg te nemen in het volume van een kamer.

Vanaf 2 oktober 2004 is de tentoonstelling ‘Rietvelds Universum’ te zien in het Centraal Museum te Utrecht met collectiestukken van Rietveld en zijn geestverwanten. Het loopt tot eind 2008.

Dank voor plaatjes en informatie aan:
Centraal Museum Utrecht
www.the-artists.org
www.greatbuildings.com

Levensloop

Gerrit Rietveld leerde het vak van meubelmaker van zijn vader vanaf zijn elfde, en verafschuwde de massieve meubelen die zijn vader produceerde.
Hij waardeerde echter het vakmanschap, en hij volgde een avondcursus tussen 1904 en 1908 die hem inzicht gaf in proportie en stijl. In 1911 opende hij zijn eigen meubelmakerij en volgde opnieuw een avondcursus, dit keer in architectuur, bij Piet Klaarhamer, een geestverwant van H.P. Berlage. De Rood Blauwe Stoel uit 1917 was een revolutionair ontwerp door zijn strakke vorm, en werd een belangrijk voorbeeld van vroeg-moderne ontwerp techniek. De vorm doet denken aan het werk van Piet Mondriaan.
Op een opmerking, dat deze stoel vanwege het houten zitvlak niet comfortabel zou zitten, antwoordde Rietveld: "zitten is ook een werkwoord". Hij werd lid van De Stijl-beweging in 1918, en gebruikte vooral primaire kleuren voor zijn ontwerpen. Later maakt hij deel uit van de Nieuwe Zakelijkheid. Hij werd zelfstandig ontwerper en meubelmaker in 1919 als hij zijn meubelmakerij opent in Utrecht. Ontwierp het Rietveld-Schröderhuis in 1924 in nauwe samenwerking met de latere bewoonster, binnenhuisarchitecte Truus Schröder-Schräder. Het huis staat aan de Prins Hendriklaan in Utrecht, en is een zuiver voorbeeld van alles waar De Stijl voor stond. In deze samenwerking bouwde hij ook huizen in de Erasmuslaan in Utrecht (1934).
Rietveld overleed in Utrecht in 1964.